بالا بودن LDH در آزمایش خون همیشه خطرناک نیست، اما باید علت آن مشخص شود. افزایش این آنزیم ممکن است به ورزش سنگین، آسیب عضلانی، برخی بیماری‌ها یا حتی آسیب دیدن سلول‌های خون داخل لوله نمونه مربوط باشد. بنابراین، دیدن علامت H کنار عدد LDH به‌تنهایی به معنی سرطان، بیماری شدید یا نیاز به درمان فوری نیست.
برای تفسیر نتیجه باید میزان افزایش نسبت به محدوده مرجع آزمایشگاه، علائم فرد، سابقه پزشکی و سایر آزمایش‌ها بررسی شود. در این مقاله توضیح می‌دهیم LDH چیست، چرا بالا می‌رود و در چه شرایطی به پیگیری سریع‌تر نیاز دارد.
فهرست مطالب
LDH در آزمایش خون چیست؟
LDH یا لاکتات دهیدروژناز، آنزیمی است که در فرایند تولید انرژی سلول‌ها نقش دارد. این آنزیم در بسیاری از بافت‌های بدن، از جمله کبد، عضلات، قلب، کلیه‌ها، ریه‌ها و سلول‌های خون وجود دارد. وقتی سلول‌ها آسیب می‌بینند یا تخریب می‌شوند، مقداری از LDH آن‌ها وارد خون میشود و سطح آن ممکن است افزایش پیدا کند.
آزمایش LDH یک شاخص غیراختصاصی است؛ یعنی می‌تواند سرنخی از آسیب بافتی بدهد، اما به‌تنهایی محل یا علت آسیب را مشخص نمی‌کند. پزشک ممکن است آن را برای بررسی بعضی بیماری‌ها یا پیگیری روند بیماری و پاسخ به درمان درخواست کند.
محدوده طبیعی LDH چقدر است؟
محدوده مرجع LDH به روش اندازه‌گیری، تجهیزات آزمایشگاه و سن فرد بستگی دارد. برای نمونه، بعضی آزمایشگاه‌ها محدوده‌ای نزدیک به ۱۴۰ تا ۲۸۰ واحد در لیتر را برای بزرگسالان گزارش می‌کنند، اما این اعداد در همه مراکز یکسان نیستند. ملاک اصلی، محدوده مرجع درج‌شده در همان برگه آزمایش است.
محدوده طبیعی در کودکان و نوزادان ممکن است با بزرگسالان متفاوت باشد. همچنین مقایسه دو نتیجه از آزمایشگاه‌های مختلف، بدون توجه به واحد و روش سنجش، می‌تواند گمراه‌کننده باشد.
آیا بالا بودن LDH خطرناک است؟
پاسخ به این سؤال فقط با دانستن عدد LDH ممکن نیست. افزایش خفیف در فردی بدون علامت، به‌ویژه پس از فعالیت بدنی شدید یا در نمونه همولیزشده، با افزایش مداوم همراه با علائم بیماری تفاوت دارد. اهمیت نتیجه معمولاً بر اساس موارد زیر تعیین میشود:
- شدت افزایش: نتیجه چقدر بالاتر از حد بالای محدوده مرجع است؟
- روند تغییرات: افزایش جدید است، برطرف شده یا در آزمایش‌های متوالی ادامه دارد؟
- علائم همراه: آیا تب، زردی، ضعف شدید، درد عضلانی یا تنگی نفس وجود دارد؟
- سایر یافته‌ها: آیا شمارش سلول‌های خون، آنزیم‌های کبدی یا آزمایش‌های دیگر هم غیرطبیعی هستند؟
افزایش قابل‌توجه یا پایدار معمولاً بررسی دقیق‌تری می‌خواهد، اما حتی یک عدد بسیار بالا نیز به‌تنهایی تشخیص مشخصی ایجاد نمی‌کند. از طرف دیگر، طبیعی بودن LDH همه بیماری‌های جدی را رد نمی‌کند.
علت‌های بالا بودن LDH در آزمایش خون
۱. همولیز نمونه؛ یک علت مهم آزمایشگاهی
گلبول‌های قرمز حاوی LDH هستند. اگر این سلول‌ها هنگام خون‌گیری، جابه‌جایی یا پردازش نمونه آسیب ببینند، آنزیم وارد بخش مایع نمونه میشود و نتیجه ممکن است به‌طور کاذب بالا گزارش شود. به این وضعیت، همولیز نمونه گفته میشود.
وجود عبارت‌هایی مانند «نمونه همولیز» یا «Hemolyzed» روی برگه اهمیت دارد. این حالت لزوماً به معنی تخریب گلبول‌های قرمز در بدن نیست. بسته به شدت همولیز و روش آزمایش، ممکن است نمونه جدید لازم باشد.
۲. ورزش سنگین و آسیب عضلات
فعالیت بدنی شدید، ضربه، جراحی یا آسیب عضلانی می‌تواند LDH را افزایش دهد. اگر پیش از آزمایش تمرین سنگین داشته‌اید یا دچار درد و آسیب عضلات شده‌اید، موضوع را به پزشک بگویید. در صورت نیاز، آزمایش CK برای بررسی آسیب عضلانی کمک‌کننده است.
۳. بیماری‌های کبدی
التهاب یا آسیب کبد، از جمله بعضی موارد هپاتیت یا کاهش خون‌رسانی به کبد، ممکن است با افزایش LDH همراه باشد. با این حال، برای ارزیابی کبد معمولاً نتایج ALT، AST، آلکالین فسفاتاز و بیلی‌روبین در کنار علائم اهمیت بیشتری دارند. بالا بودن LDH به‌تنهایی بیماری کبدی را تأیید نمی‌کند.
۴. تخریب گلبول قرمز و برخی کم‌خونی‌ها
در کم‌خونی همولیتیک، گلبول‌های قرمز داخل بدن زودتر از معمول تخریب می‌شوند و LDH می‌تواند بالا برود. بعضی کمبودهای تغذیه‌ای، به‌ویژه کمبود شدید ویتامین B12، نیز ممکن است چنین افزایشی ایجاد کنند. بررسی علت به آزمایش‌های تکمیلی و ارزیابی پزشک نیاز دارد.
۵. عفونت‌ها، التهاب و آسیب اندام‌ها
برخی عفونت‌ها و بیماری‌های التهابی یا شرایطی که به بافت‌های بدن آسیب می‌زنند می‌توانند LDH را افزایش دهند. اختلال خون‌رسانی به اندام‌ها نیز از علت‌های احتمالی است. این آزمایش به‌تنهایی برای تشخیص سکته قلبی، آمبولی ریه یا عفونت مشخص کافی نیست؛ هرکدام مسیر بررسی اختصاصی خود را دارند.
۶. برخی سرطان‌ها و بیماری‌های خونی
LDH ممکن است در بعضی سرطان‌ها، از جمله برخی لنفوم‌ها و لوسمی‌ها، بالا باشد و در شرایط مشخص برای ارزیابی بیماری یا پیگیری درمان استفاده شود. با این حال، LDH آزمایش غربالگری عمومی سرطان نیست و افزایش آن به معنی ابتلا به سرطان نیست. علت‌های غیرسرطانی متعددی نیز می‌توانند این نتیجه را ایجاد کنند.
چه زمانی باید سریع‌تر به پزشک مراجعه کرد؟
فوریت مراجعه بیشتر به علائم و وضعیت عمومی بستگی دارد تا عدد LDH. در صورت وجود علائم زیر، منتظر تکرار آزمایش نمانید و فوراً ارزیابی پزشکی دریافت کنید:
- درد یا فشار قفسه سینه، تنگی نفس ناگهانی یا شدید و غش؛
- ضعف ناگهانی یک سمت بدن، اختلال گفتار یا کاهش هوشیاری؛
- درد عضلانی شدید همراه با ادرار تیره یا کاهش واضح ادرار، به‌ویژه پس از فعالیت سنگین؛
- زردی جدید همراه با بدحالی شدید، تب بالا یا درد شدید شکم.
تب طول‌کشیده، کاهش وزن بی‌دلیل، تعریق شبانه، رنگ‌پریدگی یا خستگی مداوم نیز نیازمند مراجعه پزشکی هستند، هرچند همیشه وضعیت اورژانسی محسوب نمی‌شوند. اگر آزمایشگاه نتیجه را بحرانی اعلام کرده است، دستور پیگیری آن را جدی بگیرید.
بعد از مشاهده LDH بالا چه کار کنیم؟
ابتدا محدوده مرجع، واحد اندازه‌گیری و توضیحات مربوط به کیفیت نمونه را بررسی کنید. سپس نتیجه را همراه با آزمایش‌های قبلی و فهرست داروها و مکمل‌ها به پزشک ارائه دهید. سابقه ورزش شدید، عفونت اخیر، جراحی یا آسیب عضلانی نیز در تفسیر اهمیت دارد.
بر اساس شرایط، پزشک ممکن است تکرار LDH یا آزمایش‌هایی مانند CBC، بیلی‌روبین، رتیکولوسیت، هاپتوگلوبین، آنزیم‌های کبدی، CK و کراتینین را درخواست کند. انجام همه این بررسی‌ها برای هر فرد ضروری نیست و انتخاب آن‌ها باید هدفمند باشد.
آیا برای تکرار آزمایش باید ناشتا بود؟
آزمایش LDH به‌تنهایی معمولاً به ناشتایی نیاز ندارد، اما آزمایش‌های هم‌زمان ممکن است شرایط متفاوتی داشته باشند. دستور آزمایشگاه را رعایت کنید و درباره پرهیز موقت از ورزش سنگین بپرسید. هیچ دارویی را برای تغییر نتیجه آزمایش خودسرانه قطع نکنید.
درمان LDH بالا چیست؟
LDH بالا معمولاً خودش بیماری مستقلی نیست که به داروی پایین‌آورنده نیاز داشته باشد. درمان، در صورت لزوم، متوجه علت زمینه‌ای است. اگر نتیجه به همولیز نمونه مربوط باشد، ممکن است فقط نمونه‌گیری مجدد لازم شود؛ در سایر موارد، اقدام مناسب به تشخیص پزشک بستگی دارد. مصرف خودسرانه مکمل، فرآورده‌های «پاک‌سازی کبد» یا دارو راه‌حل قابل‌اعتمادی نیست.
پرسش‌های متداول
آیا LDH بالا یعنی سرطان دارم؟
خیر. این آزمایش اختصاصی سرطان نیست و افزایش آن علت‌های مختلفی دارد. تشخیص سرطان با LDH به‌تنهایی امکان‌پذیر نیست.
LDH بالاتر از چه عددی خطرناک است؟
یک عدد ثابت و جهانی برای همه افراد وجود ندارد. محدوده مرجع آزمایشگاه، شدت و روند افزایش، علائم و سایر نتایج باید کنار هم بررسی شوند.
آیا افزایش خفیف و بدون علامت را می‌توان نادیده گرفت؟
معمولاً جای وحشت نیست، اما بهتر است نتیجه با پزشک مطرح شود. بسته به شرایط، بررسی کیفیت نمونه یا تکرار آزمایش ممکن است کافی باشد.
جمع‌بندی
بالا بودن LDH یک سرنخ آزمایشگاهی است، نه تشخیص قطعی بیماری خطرناک. مهم‌ترین قدم، بررسی نتیجه در کنار علائم، کیفیت نمونه و سایر آزمایش‌هاست. از خودتشخیصی و درمان خودسرانه پرهیز کنید و در صورت علائم هشدار یا افزایش قابل‌توجه و مداوم، پیگیری پزشکی را به تأخیر نیندازید.
