آزمایش CHOL یا کلسترول تام (Total Cholesterol) یکی از آزمایشهای مهم خون است که برای بررسی میزان کلسترول موجود در خون و ارزیابی احتمال ابتلا به بیماریهای قلبی و عروقی انجام میشود. این آزمایش معمولاً بهعنوان بخشی از آزمایش چربی خون یا پروفایل لیپیدی درخواست میشود و نتیجه آن باید در کنار مقادیر LDL، HDL و تریگلیسرید تفسیر شود.
کلسترول چیست؟
کلسترول مادهای چرب و موممانند است که بهطور طبیعی در بدن وجود دارد. بدن برای ساخت هورمونها، ویتامین D و برخی مواد موردنیاز برای هضم غذا به مقدار مشخصی کلسترول نیاز دارد. بخش عمده کلسترول در کبد ساخته میشود و مقداری نیز از طریق مواد غذایی وارد بدن میشود.
افزایش بیش از حد برخی انواع کلسترول، بهویژه LDL، ممکن است موجب تشکیل رسوبات چربی در دیواره رگها شود. این رسوبات میتوانند بهمرور زمان جریان خون را کاهش داده و احتمال بروز سکته قلبی، سکته مغزی و سایر بیماریهای عروقی را افزایش دهند.
آزمایش CHOL چه چیزی را اندازهگیری میکند؟
آزمایش CHOL مقدار کل کلسترول موجود در خون را اندازهگیری میکند. نتیجه این آزمایش معمولاً با واحد میلیگرم در دسیلیتر (mg/dL) گزارش میشود. کلسترول تام شامل مجموعهای از انواع کلسترول و چربیهای موجود در خون است و برای ارزیابی دقیقتر باید در کنار شاخصهای زیر بررسی شود:
- LDL یا کلسترول بد: افزایش آن میتواند باعث تجمع چربی در دیواره عروق شود.
- HDL یا کلسترول خوب: به انتقال کلسترول اضافی از خون به کبد و دفع آن کمک میکند.
- Triglycerides: نوع دیگری از چربی خون است که افزایش آن ممکن است خطر بیماریهای قلبی را بیشتر کند.
- Non-HDL Cholesterol: از تفریق مقدار HDL از کلسترول تام محاسبه میشود و مجموعه کلسترولهای مضر را نشان میدهد.
چه زمانی باید آزمایش CHOL انجام شود؟
آزمایش کلسترول ممکن است بهعنوان بخشی از بررسیهای دورهای سلامت یا برای ارزیابی افراد دارای عوامل خطر بیماریهای قلبی تجویز شود. انجام این آزمایش در شرایط زیر اهمیت بیشتری دارد:
- وجود سابقه خانوادگی کلسترول بالا، سکته یا بیماری قلبی
- ابتلا به دیابت یا فشار خون بالا
- اضافهوزن یا چاقی
- مصرف سیگار و سایر دخانیات
- کمبود فعالیت بدنی
- مصرف زیاد غذاهای حاوی چربی اشباع
- سابقه نتیجه غیرطبیعی در آزمایش چربی خون
- مصرف داروهای کاهنده کلسترول
کلسترول بالا معمولاً نشانه مشخصی ایجاد نمیکند؛ به همین دلیل انجام آزمایش خون یکی از مهمترین روشهای تشخیص آن است.
بررسی سلامت عمومی
پزشک ممکن است آزمایش CHOL را بهعنوان بخشی از چکاپ دورهای درخواست کند. بررسی منظم چربی خون به شناسایی زودهنگام کلسترول بالا و پیشگیری از عوارض قلبی و عروقی کمک میکند.
ارزیابی خطر بیماریهای قلبی
مقدار کلسترول تام در کنار سن، فشار خون، سابقه خانوادگی، دیابت، مصرف دخانیات و سایر عوامل خطر برای ارزیابی احتمال ابتلا به بیماریهای قلبی و عروقی بررسی میشود.
پایش روند درمان
در افرادی که برای کنترل کلسترول از رژیم غذایی، ورزش یا داروهای کاهنده چربی خون استفاده میکنند، آزمایش CHOL برای بررسی اثربخشی درمان و تصمیمگیری درباره ادامه یا تغییر برنامه درمانی انجام میشود.
بررسی بیماریهای زمینهای
برخی بیماریها مانند دیابت، کمکاری تیروئید، بیماریهای کلیوی و کبدی میتوانند بر مقدار کلسترول خون تأثیر بگذارند. در این شرایط ممکن است پزشک آزمایش چربی خون را با فاصلههای زمانی کوتاهتر تجویز کند.
شرایط انجام آزمایش CHOL
آزمایش کلسترول تام در بسیاری از موارد بدون نیاز به ناشتایی قابل انجام است. بااینحال، اگر این آزمایش همراه با بررسی کامل چربی خون، بهویژه تریگلیسرید، درخواست شده باشد ممکن است لازم باشد فرد بین ۸ تا ۱۲ ساعت ناشتا باشد.
- دستور پزشک یا آزمایشگاه درباره ناشتایی را رعایت کنید.
- در زمان ناشتایی معمولاً مصرف آب ساده مجاز است.
- از خوردن غذا، نوشیدنیهای شیرین، چای و قهوه خودداری کنید.
- درباره داروها و مکملهای مصرفی به پزشک یا مسئول آزمایشگاه اطلاع دهید.
- هیچ دارویی را بدون مشورت پزشک قطع نکنید.
- بهتر است پیش از نمونهگیری از فعالیت بدنی بسیار سنگین و مصرف الکل خودداری شود.
نمونهگیری آزمایش CHOL چگونه انجام میشود؟
برای انجام این آزمایش، مقدار کمی خون از یکی از رگهای دست گرفته میشود. نمونه خون در لوله مخصوص جمعآوری شده و برای اندازهگیری مقدار کلسترول به بخش آزمایشگاهی ارسال میشود. نمونهگیری معمولاً چند دقیقه طول میکشد و ممکن است هنگام ورود سوزن، سوزش یا درد خفیفی احساس شود.
تفسیر نتیجه آزمایش CHOL
مقدار کلسترول تام در بزرگسالان معمولاً بر اساس محدودههای زیر ارزیابی میشود:
- کمتر از ۲۰۰ mg/dL: معمولاً در محدوده مطلوب در نظر گرفته میشود.
- ۲۰۰ تا ۲۳۹ mg/dL: در محدوده مرزی یا نسبتاً بالا قرار دارد.
- ۲۴۰ mg/dL و بیشتر: معمولاً بهعنوان کلسترول بالا در نظر گرفته میشود.
محدوده مرجع ممکن است با توجه به روش اندازهگیری، شرایط فرد و استانداردهای هر آزمایشگاه کمی متفاوت باشد. به همین دلیل نتیجه باید بر اساس محدوده درجشده در برگه آزمایش و نظر پزشک تفسیر شود.
طبیعی بودن مقدار CHOL لزوماً به معنای طبیعی بودن همه اجزای چربی خون نیست. ممکن است کلسترول تام در محدوده قابلقبول باشد، اما LDL بالا یا HDL پایین گزارش شود. بنابراین تفسیر نتیجه تنها بر اساس عدد CHOL توصیه نمیشود.
علت بالا بودن CHOL چیست؟
افزایش کلسترول تام میتواند تحت تأثیر سبک زندگی، عوامل ژنتیکی، بیماریهای زمینهای یا مصرف برخی داروها باشد. مهمترین دلایل احتمالی عبارتاند از:
- مصرف زیاد چربیهای اشباع و چربیهای ترانس
- مصرف زیاد غذاهای فرآوریشده و سرخشده
- کمبود فعالیت بدنی
- اضافهوزن یا چاقی
- مصرف سیگار و دخانیات
- ابتلا به دیابت یا سندرم متابولیک
- کمکاری تیروئید
- برخی بیماریهای کلیوی یا کبدی
- کلسترول بالای خانوادگی و عوامل ژنتیکی
- مصرف برخی داروها
بالا بودن CHOL بهتنهایی علت دقیق افزایش کلسترول را مشخص نمیکند. پزشک ممکن است برای بررسی بیشتر، آزمایش LDL، HDL، تریگلیسرید، قند خون، عملکرد تیروئید، کلیه یا کبد را درخواست کند.
علت پایین بودن CHOL چیست؟
پایین بودن کلسترول تام در بسیاری از افراد مشکل خاصی ایجاد نمیکند؛ اما مقادیر بسیار پایین ممکن است در برخی شرایط پزشکی مشاهده شود. از دلایل احتمالی آن میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- سوءتغذیه یا دریافت ناکافی مواد غذایی
- پرکاری تیروئید
- برخی بیماریهای کبدی
- اختلال در جذب مواد غذایی
- عفونتها یا بیماریهای مزمن
- مصرف داروهای کاهنده چربی خون
تفسیر پایین بودن کلسترول باید با توجه به وضعیت عمومی فرد، علائم بالینی، داروهای مصرفی و سایر نتایج آزمایش انجام شود.
چگونه میتوان کلسترول خون را کاهش داد؟
روش کنترل کلسترول برای هر فرد به مقدار LDL، HDL، تریگلیسرید، سابقه پزشکی و میزان خطر بیماریهای قلبی بستگی دارد. اقدامات زیر ممکن است به کنترل کلسترول کمک کنند:
- کاهش مصرف چربیهای اشباع و ترانس
- افزایش مصرف سبزیجات، میوهها و غلات کامل
- مصرف منابع غذایی حاوی فیبر محلول
- انجام منظم فعالیت بدنی
- کاهش وزن در صورت داشتن اضافهوزن
- ترک سیگار و دخانیات
- کنترل قند خون و فشار خون
- مصرف منظم داروهای تجویزشده توسط پزشک
افرادی که داروهای کاهنده کلسترول مصرف میکنند نباید بدون نظر پزشک مقدار دارو را تغییر دهند یا مصرف آن را متوقف کنند.
سوالات متداول درباره آزمایش CHOL
در این بخش به برخی از سوالات رایج درباره آزمایش کلسترول تام، شرایط انجام و تفسیر نتیجه آن پاسخ میدهیم:
آزمایش CHOL میزان کلسترول تام یا Total Cholesterol موجود در خون را اندازهگیری میکند. این آزمایش معمولاً بخشی از پروفایل چربی خون است و برای ارزیابی احتمال ابتلا به بیماریهای قلبی و عروقی انجام میشود.
بله، عبارت CHOL در بیشتر برگههای آزمایش مخفف Cholesterol است و معمولاً مقدار کلسترول تام خون را نشان میدهد. برای ارزیابی دقیق وضعیت چربی خون، این عدد باید همراه با LDL، HDL و تریگلیسرید بررسی شود.
اندازهگیری کلسترول تام همیشه به ناشتایی نیاز ندارد. بااینحال، اگر پزشک پروفایل کامل چربی خون، بهویژه اندازهگیری تریگلیسرید، را درخواست کرده باشد ممکن است ۸ تا ۱۲ ساعت ناشتایی لازم باشد. دستور پزشک یا آزمایشگاه در اولویت قرار دارد.
در بزرگسالان، کلسترول تام کمتر از ۲۰۰ میلیگرم در دسیلیتر معمولاً مطلوب در نظر گرفته میشود. مقادیر ۲۰۰ تا ۲۳۹ در محدوده مرزی و مقادیر ۲۴۰ یا بیشتر در محدوده بالا قرار میگیرند. محدوده مرجع درجشده در برگه آزمایش و نظر پزشک باید مبنای تفسیر قرار گیرد.
کلسترول بالا معمولاً علامت واضحی ایجاد نمیکند و ممکن است فرد برای مدت طولانی از افزایش آن مطلع نباشد. به همین دلیل، آزمایش خون مهمترین روش بررسی میزان کلسترول است.
خیر، ممکن است مقدار کلسترول تام در محدوده مطلوب باشد، اما LDL بالا، HDL پایین یا تریگلیسرید غیرطبیعی گزارش شود. بنابراین نتیجه آزمایش چربی خون باید بهصورت کامل و با توجه به شرایط فرد تفسیر شود.
مصرف زیاد چربیهای اشباع، کمبود فعالیت بدنی، اضافهوزن، مصرف دخانیات، دیابت، کمکاری تیروئید، بعضی بیماریهای کلیوی یا کبدی و عوامل ژنتیکی میتوانند باعث افزایش کلسترول تام شوند.
نتیجه آزمایش باید همراه با LDL، HDL، تریگلیسرید و سایر عوامل خطر توسط پزشک بررسی شود. پزشک ممکن است اصلاح رژیم غذایی، افزایش فعالیت بدنی، کنترل وزن، ترک دخانیات، تکرار آزمایش یا مصرف دارو را توصیه کند.
