آزمایش LDH میزان فعالیت آنزیم لاکتات دهیدروژناز را در خون یا، در شرایط خاص، در مایعات دیگر بدن اندازهگیری میکند. این آنزیم در بسیاری از بافتها وجود دارد و آسیب، تخریب یا افزایش گردش سلولی میتواند باعث ورود بیشتر آن به خون شود. به همین دلیل، LDH یک شاخص غیر اختصاصی است و نتیجه بالا بهتنهایی محل آسیب یا تشخیص بیماری را مشخص نمیکند.
LDH چیست و چرا افزایش پیدا میکند؟
LDH آنزیمی درونسلولی است که در فرایند تولید انرژی نقش دارد. مقدار آن در گلبولهای قرمز، کبد، عضلات، قلب، ریه، کلیه و بافتهای دیگر متفاوت است. هنگامی که سلولها آسیب میبینند، تخریب میشوند یا گردش سلولی افزایش مییابد، LDH بیشتری وارد خون میشود.
افزایش LDH به معنی «مرگ قطعی سلول» یا آسیب یک عضو مشخص نیست. شدت افزایش نیز بهتنهایی علت یا شدت بیماری را تعیین نمیکند.
آزمایش LDH چه زمانی درخواست میشود؟
- کمک به بررسی وجود آسیب یا تخریب بافتی همراه با آزمایشهای اختصاصیتر
- بررسی احتمال همولیز یا تخریب گلبولهای قرمز
- ارزیابی بعضی بیماریهای کبدی، عضلانی، ریوی یا التهابی
- پایش برخی بدخیمیهای مشخص و پاسخ به درمان، بر اساس نوع بیماری
- بررسی LDH در مایعات بدن مانند مایع پلور، صفاق یا مایع مغزینخاعی در شرایط انتخابشده
LDH آزمایش غربالگری عمومی سرطان نیست. همچنین برای بررسی سکته قلبی، آزمایشهای اختصاصیتری مانند تروپونین جایگزین LDH شدهاند.
شرایط انجام آزمایش LDH
برای LDH خون بهتنهایی معمولاً ناشتایی لازم نیست. اگر آزمایشهای دیگری همزمان درخواست شدهاند، دستور پزشک یا آزمایشگاه را رعایت کنید.
- ورزش شدید، تزریق عضلانی، آسیب عضله یا جراحی اخیر را اطلاع دهید.
- نام داروها و مکملهای مصرفی را اعلام کنید، اما هیچکدام را خودسرانه قطع نکنید.
- اگر نمونه با برچسب Hemolyzed یا همولیزشده گزارش شد، درباره نیاز به تکرار نمونه سؤال کنید.
- آمادگی برای اندازهگیری LDH در مایعات بدن به نوع نمونهگیری بستگی دارد.
محدوده مرجع LDH
محدوده مرجع LDH به سن، روش اندازهگیری، دستگاه و آزمایشگاه وابسته است. کودکان، بهویژه نوزادان، ممکن است محدوده متفاوتی از بزرگسالان داشته باشند. نتیجه را با محدوده چاپشده در همان گزارش مقایسه کنید و از استفاده از یک عدد ثابت برای همه افراد خودداری کنید.
LDH بالا چه معنایی دارد؟
LDH بالا فقط نشان میدهد که یکی از فرایندهای آسیب، تخریب یا افزایش گردش سلولی ممکن است رخ داده باشد. علتهای احتمالی را میتوان در گروههای زیر بررسی کرد:
| گروه | نمونه علل احتمالی | آزمایشهای کمکی احتمالی |
|---|---|---|
| خونی و همولیز | کمخونی همولیتیک، واکنش انتقال خون، بعضی هموگلوبینوپاتیها | CBC، رتیکولوسیت، هاپتوگلوبین، بیلیروبین غیرمستقیم و اسمیر خون |
| کبدی | هپاتیت، آسیب سلولی کبد یا کمبود اکسیژن شدید | AST، ALT، ALP، GGT و بیلیروبین |
| عضلانی | ورزش سنگین، ضربه، آسیب یا بیماری عضله | CK، معاینه و در صورت نیاز بررسیهای تخصصی |
| ریوی و کاهش اکسیژن | آسیب شدید ریه، آمبولی ریه یا هیپوکسی | ارزیابی بالینی، اکسیژن خون و تصویربرداری بر اساس علائم |
| عفونت و التهاب شدید | بعضی عفونتهای شدید یا التهاب گسترده | CBC، CRP، کشت یا آزمایش اختصاصی بر اساس علائم |
| بدخیمیهای انتخابشده | برخی لنفومها، لوسمیها یا سرطانهای مشخص | آزمایشها و تصویربرداری اختصاصی؛ LDH بهتنهایی تشخیصدهنده نیست |
| خطای پیش از آزمایش | همولیز داخل لوله به علت خونگیری دشوار، انتقال یا تکان شدید نمونه | بررسی شاخص همولیز و تکرار نمونه در صورت نیاز |
افزایش کاذب LDH در نمونه همولیزشده
گلبولهای قرمز مقدار LDH بسیار بیشتری از سرم دارند. اگر گلبولها هنگام خونگیری، حمل یا پردازش نمونه داخل لوله تخریب شوند، LDH آزاد میشود و نتیجه ممکن است کاذب بالا گزارش شود.
خونگیری دشوار، تکان شدید لوله، انتقال نامناسب یا تأخیر در پردازش میتوانند در همولیز نمونه نقش داشته باشند. نتیجهای که با وضعیت بالینی یا سایر آزمایشها هماهنگ نیست، ممکن است نیازمند نمونهگیری مجدد باشد.
LDH و بررسی همولیز
LDH بالا بهتنهایی کمخونی همولیتیک را اثبات نمیکند. الگوی آزمایشگاهی همولیز معمولاً با ترکیبی از یافتهها بررسی میشود:
- افزایش رتیکولوسیت
- افزایش بیلیروبین غیرمستقیم
- کاهش هاپتوگلوبین
- افزایش LDH
- یافتههای کمکی در CBC و اسمیر خون
ایزوآنزیمهای LDH
LDH پنج ایزوآنزیم اصلی دارد. هر ایزوآنزیم در چند بافت وجود دارد؛ بنابراین افزایش یک نوع فقط سرنخ میدهد و محل آسیب را با قطعیت مشخص نمیکند.
| ایزوآنزیم | بافتهایی که مقدار بیشتری دارند | نکته تفسیری |
|---|---|---|
| LDH-1 | قلب و گلبول قرمز | همولیز نمونه یا بدن میتواند این جزء را افزایش دهد. |
| LDH-2 | گلبول سفید، قلب و گلبول قرمز | اختصاصی یک عضو نیست. |
| LDH-3 | ریه و بعضی بافتهای دیگر | برای تشخیص بیماری ریوی به آزمایش و تصویربرداری اختصاصیتر نیاز است. |
| LDH-4 | کلیه، پانکراس و جفت | بهتنهایی محل آسیب را تعیین نمیکند. |
| LDH-5 | کبد و عضله اسکلتی | AST، ALT و CK معمولاً اطلاعات اختصاصیتری میدهند. |
آزمایش ایزوآنزیمها برای هر LDH بالا درخواست نمیشود و در بسیاری از موقعیتها آزمایشهای اختصاصیتر جایگزین آن شدهاند.
LDH پایین چه معنایی دارد؟
LDH پایین شایع نیست و معمولاً اهمیت بالینی زیادی ندارد. مصرف مقدار زیاد بعضی مکملها یا اختلال ژنتیکی بسیار نادر در آنزیم LDH میتواند با نتیجه پایین همراه باشد. مکمل مصرفی را بدون نظر پزشک قطع یا تغییر ندهید.
پس از LDH بالا چه بررسیهایی ممکن است لازم باشد؟
اقدام بعدی به علت درخواست آزمایش، علائم و سایر نتایج بستگی دارد. پزشک ممکن است یک یا چند مورد زیر را انتخاب کند:
- تکرار LDH در صورت احتمال همولیز نمونه یا نتیجه غیرمنتظره
- CBC، رتیکولوسیت، هاپتوگلوبین، بیلیروبین و اسمیر برای بررسی همولیز
- AST، ALT، ALP، GGT و بیلیروبین برای بررسی کبد
- CK برای بررسی آسیب عضله
- کراتینین، eGFR و آزمایش ادرار برای بررسی کلیه
- تروپونین و نوار قلب در صورت علائم قلبی
- آزمایش عفونی، تصویربرداری یا بررسی تخصصی بر اساس علائم و سابقه
آیا LDH بالا علامت خاصی دارد؟
خیر. بالا بودن LDH بهخودیخود علامت ایجاد نمیکند. علائم به علت زمینهای بستگی دارند و ممکن است شامل ضعف و رنگپریدگی در همولیز، زردی در بعضی بیماریهای کبدی، درد عضله پس از آسیب، تب در عفونت یا تنگی نفس در مشکلات ریوی باشند.
چه زمانی پیگیری فوری لازم است؟
جمعبندی
LDH یک نشانگر غیر اختصاصی آسیب یا افزایش گردش سلولی است. نتیجه بالا سرطان، بیماری قلبی یا آسیب یک عضو مشخص را بهتنهایی تشخیص نمیدهد. بررسی همولیز نمونه، محدوده مرجع همان آزمایشگاه، علائم و آزمایشهای اختصاصیتر برای یافتن علت ضروری است.
منابع علمی
سؤالات متداول درباره آزمایش LDH
پاسخ پرسشهای رایج درباره LDH بالا، همولیز نمونه، ناشتایی و بررسیهای تکمیلی
LDH بالا نشان میدهد ممکن است آسیب، تخریب یا افزایش گردش سلولی وجود داشته باشد، اما محل و علت آن را مشخص نمیکند. نتیجه باید همراه با علائم، سابقه پزشکی و آزمایشهای اختصاصیتر بررسی شود.
خیر. بیماریهای کبدی، همولیز، آسیب عضله، عفونت شدید، کمبود اکسیژن، خطای نمونهگیری و علل متعدد دیگر میتوانند LDH را بالا ببرند. در بعضی سرطانهای مشخص از LDH برای ارزیابی شدت یا پاسخ به درمان استفاده میشود، نه برای تشخیص عمومی سرطان.
بله. گلبولهای قرمز مقدار زیادی LDH دارند و تخریب آنها داخل لوله خون میتواند نتیجه را کاذب بالا ببرد. در صورت گزارش نمونه همولیزشده ممکن است تکرار خونگیری لازم باشد.
برای LDH خون بهتنهایی معمولاً ناشتایی لازم نیست. اگر آزمایشهای دیگری همزمان درخواست شدهاند، شرایط اعلامشده از سوی پزشک یا آزمایشگاه را رعایت کنید.
بله. ورزش سنگین یا آسیب عضلانی اخیر ممکن است LDH را موقتاً افزایش دهد. فعالیت شدید اخیر را به پزشک یا آزمایشگاه اطلاع دهید.
LDH پایین شایع نیست و معمولاً اهمیت بالینی زیادی ندارد. مصرف مقدار زیاد بعضی مکملها یا اختلال ژنتیکی بسیار نادر میتواند با آن مرتبط باشد.
ایزوآنزیمها ممکن است درباره بافتهای درگیر سرنخ بدهند، اما هر ایزوآنزیم در چند بافت وجود دارد و آزمایشهای اختصاصیتر معمولاً دقت بیشتری دارند. این آزمایش برای هر LDH بالا لازم نیست.
بسته به علائم و علت احتمالی، پزشک ممکن است نمونه را تکرار کند یا CBC، رتیکولوسیت، هاپتوگلوبین، بیلیروبین، آزمایشهای کبد، CK، کراتینین، آزمایش ادرار، تروپونین یا تصویربرداری را درخواست کند.
