آزمایش HbA1c میانگین وضعیت قند خون را در حدود ۲ تا ۳ ماه گذشته نشان میدهد و برای غربالگری و تشخیص پیشدیابت و دیابت نوع ۲ و همچنین پایش کنترل قند در افراد مبتلا به دیابت استفاده میشود. در تفسیر آزمایش HbA1c، عدد کمتر از 5.7% معمولاً طبیعی، 5.7% تا 6.4% در محدوده پیشدیابت و 6.5% یا بیشتر در محدوده دیابت در نظر گرفته میشود. در ادامه، کاربرد آزمایش، معنی اعداد، تفاوت آن با قند ناشتا، نیاز یا عدم نیاز به ناشتایی و عواملی که ممکن است نتیجه را گمراهکننده کنند توضیح داده شده است.
فهرست مطالب
- آزمایش HbA1c چیست و چه چیزی را نشان میدهد؟
- آزمایش HbA1c چه کاربردهایی دارد؟
- تفسیر نتیجه آزمایش HbA1c
- HbA1c چه ارتباطی با میانگین قند خون دارد؟
- تفاوت HbA1c با قند خون ناشتا چیست؟
- هدف HbA1c در افراد مبتلا به دیابت چقدر است؟
- چه عواملی نتیجه HbA1c را تغییر میدهند؟
- آیا آزمایش HbA1c نیاز به ناشتایی دارد؟
- هر چند وقت یکبار HbA1c انجام میشود؟
- اگر نتیجه HbA1c غیرطبیعی بود چه کار کنیم؟
- سوالات متداول
- جمعبندی
آزمایش HbA1c چیست و چه چیزی را نشان میدهد؟
HbA1c که با نامهای A1C، هموگلوبین گلیکوزیله یا هموگلوبین قندی هم شناخته میشود، درصدی از هموگلوبین خون را اندازه میگیرد که گلوکز به آن متصل شده است. هرچه قند خون در طول زمان بیشتر باشد، معمولاً درصد HbA1c نیز بالاتر میرود.
از آنجا که گلبولهای قرمز چند ماه در خون گردش میکنند، این آزمایش برخلاف یک اندازهگیری لحظهای قند خون، تصویری از وضعیت قند در هفتهها و ماههای اخیر ارائه میدهد. با این حال HbA1c بالا و پایین شدنهای کوتاهمدت قند را بهخوبی نشان نمیدهد و جایگزین اندازهگیری روزانه قند یا دستگاه پایش مداوم قند در افرادی که به آن نیاز دارند نیست.
آزمایش HbA1c چه کاربردهایی دارد؟
پزشک ممکن است این آزمایش را برای یکی از هدفهای زیر درخواست کند:
غربالگری پیشدیابت
برای شناسایی افرادی که میانگین قند خون آنها بالاتر از طبیعی است اما هنوز در محدوده تشخیصی دیابت قرار نگرفتهاند.
کمک به تشخیص دیابت نوع ۲
در کنار سایر معیارهای تشخیصی، HbA1c میتواند برای تشخیص دیابت نوع ۲ در شرایط مناسب استفاده شود.
پایش کنترل دیابت
در فردی که دیابت او قبلاً تشخیص داده شده، روند HbA1c نشان میدهد برنامه درمانی در چند ماه اخیر تا چه اندازه قند خون را کنترل کرده است.
تفسیر نتیجه آزمایش HbA1c
برای افراد غیربارداری که هنوز تشخیص دیابت برای آنها قطعی نشده است، نتیجه معمولاً به سه محدوده اصلی تقسیم میشود:
HbA1c < 5.7%
معمولاً در محدوده طبیعی قرار میگیرد. البته اگر فرد علائم یا عوامل خطر مهم داشته باشد، پزشک ممکن است آزمایشهای دیگری مثل قند ناشتا یا تست تحمل گلوکز را نیز بررسی کند.
5.7% تا 6.4%
در محدوده پیشدیابت است. هرچه عدد در این بازه بالاتر باشد، احتمال پیشرفت به دیابت نوع ۲ بیشتر میشود و پیگیری سبک زندگی و ارزیابی پزشکی اهمیت بیشتری پیدا میکند.
HbA1c ≥ 6.5%
در محدوده تشخیصی دیابت قرار میگیرد. اگر علائم واضح دیابت وجود نداشته باشد، معمولاً لازم است نتیجه در روزی دیگر تکرار یا با یک آزمایش تشخیصی دیگر تأیید شود.
مثال: اگر نتیجه HbA1c = 6.2% باشد، عدد در محدوده پیشدیابت است. اگر نتیجه 6.5% یا بالاتر باشد، در محدوده تشخیصی دیابت قرار میگیرد؛ اما تشخیص نهایی با توجه به علائم، سابقه فرد و در بسیاری از افراد با تأیید آزمایشگاهی انجام میشود.
HbA1c چه ارتباطی با میانگین قند خون دارد؟
گاهی در برگه آزمایش عددی با عنوان eAG یا «میانگین تخمینی قند خون» دیده میشود. این عدد HbA1c را به واحدی شبیه دستگاههای اندازهگیری قند خون تبدیل میکند تا درک نتیجه آسانتر شود.
| HbA1c | میانگین تخمینی قند (mg/dL) |
|---|---|
| 6% | 126 |
| 6.5% | 140 |
| 7% | 154 |
| 8% | 183 |
| 9% | 212 |
| 10% | 240 |
این اعداد تقریبیاند. eAG قرار نیست دقیقاً با قند ناشتا، قند بعد از غذا یا عددی که در یک لحظه با دستگاه خانگی اندازه میگیرید برابر باشد؛ چون HbA1c میانگین بلندمدت را نشان میدهد.
تفاوت HbA1c با قند خون ناشتا چیست؟
هر دو آزمایش برای بررسی وضعیت قند خون کاربرد دارند، اما اطلاعات متفاوتی ارائه میکنند:
HbA1c
- میانگین قند حدود ۲ تا ۳ ماه گذشته را نشان میدهد.
- معمولاً نیاز به ناشتایی ندارد.
- برای پایش بلندمدت کنترل دیابت بسیار کاربردی است.
قند خون ناشتا (FBS/FPG)
- قند خون را در همان زمان نمونهگیری اندازه میگیرد.
- برای آزمایش تشخیصی معمولاً حداقل ۸ ساعت ناشتایی لازم است.
- ممکن است با استرس، بیماری حاد یا شرایط همان روز بیشتر تغییر کند.
این دو تست همیشه دقیقاً یک تشخیص یکسان نمیدهند. اگر نتیجهها با یکدیگر سازگار نباشند، پزشک ممکن است آزمایش را تکرار کند یا از تست دیگری مانند تست تحمل گلوکز استفاده کند.
هدف HbA1c در افراد مبتلا به دیابت چقدر است؟
عدد 6.5% یک آستانه تشخیصی است؛ اما بعد از تشخیص دیابت، هدف درمانی بر اساس شرایط فرد تعیین میشود. برای بسیاری از بزرگسالان غیرباردار مبتلا به دیابت، هدفی در حدود کمتر از 7% رایج است.
با این حال هدف مناسب میتواند پایینتر یا بالاتر باشد. سن، مدت ابتلا به دیابت، خطر افت قند خون، بیماریهای قلبی یا کلیوی، بارداری، داروهای مصرفی و توانایی فرد برای رسیدن ایمن به هدف در تصمیمگیری نقش دارند.
چه عواملی نتیجه HbA1c را تغییر میدهند؟
این تست به طول عمر گلبول قرمز و نوع هموگلوبین وابسته است. بنابراین در برخی شرایط، عدد آزمایش ممکن است از میانگین واقعی قند خون بالاتر یا پایینتر به نظر برسد.
شرایط مرتبط با گلبول قرمز
- خونریزی اخیر یا کاهش عمر گلبول قرمز
- تزریق خون
- کمخونی همولیتیک
- کمخونی فقر آهن، بهویژه اگر قابل توجه باشد
سایر شرایط مهم
- برخی انواع تالاسمی و هموگلوبینوپاتیها
- بیماری پیشرفته کلیه یا دیالیز
- برخی بیماریهای کبدی
- بعضی مراحل بارداری
اگر HbA1c با قندهای اندازهگیریشده در خانه یا آزمایشهای قند خون شما هماهنگ نیست، این موضوع را با پزشک مطرح کنید. در چنین شرایطی ممکن است روش آزمایش، وضعیت خون و هموگلوبین یا استفاده از شاخصهای جایگزین بررسی شود.
از آنجا که فقر آهن میتواند روی تفسیر HbA1c اثر بگذارد، در صورت مطرح بودن کمبود آهن میتوانید راهنمای آزمایش فریتین و بررسی ذخایر آهن را نیز مطالعه کنید.
آیا آزمایش HbA1c نیاز به ناشتایی دارد؟
برای خود آزمایش HbA1c معمولاً نیازی به ناشتایی نیست. نمونه را میتوان در ساعات مختلف روز گرفت و غذایی که درست قبل از آزمایش خوردهاید، مانند قند خون لحظهای، نتیجه را تغییر نمیدهد.
اما اگر همزمان آزمایش قند ناشتا، چربی خون یا تست دیگری برای شما درخواست شده است، ممکن است به دلیل همان آزمایشها نیاز به ناشتایی داشته باشید. بنابراین دستور پزشک یا آزمایشگاه را ملاک قرار دهید.
هر چند وقت یکبار HbA1c انجام میشود؟
فاصله تکرار آزمایش به دلیل انجام آن و وضعیت کنترل قند بستگی دارد. در افراد مبتلا به دیابت که به هدف درمانی خود رسیدهاند، معمولاً آزمایش دستکم دو بار در سال انجام میشود. اگر درمان تغییر کرده باشد یا قند خون به هدف نرسیده باشد، پزشک ممکن است آن را حدود هر ۳ ماه تکرار کند.
در فردی که پیشدیابت دارد یا برای غربالگری بررسی میشود، زمان تکرار بر اساس نتیجه قبلی و عوامل خطر مشخص میشود و لزوماً مشابه فرد مبتلا به دیابت نیست.
اگر نتیجه HbA1c غیرطبیعی بود چه کار کنیم؟
اگر عدد در محدوده پیشدیابت یا دیابت قرار دارد، نتیجه را با سابقه پزشکی، علائم و سایر آزمایشهای قند خون در کنار هم بررسی کنید. یک عدد منفرد برای تصمیمگیری درباره شروع، قطع یا تغییر دارو کافی نیست.
اگر میخواهید با نحوه خواندن سایر بخشهای برگه آزمایش هم آشنا شوید، مطلب راهنمای تفسیر آزمایش خون در بلاگ RasaLab میتواند مکمل این مقاله باشد.
سوالات متداول درباره آزمایش HbA1c
HbA1c برابر 5.7% در مرز شروع محدوده پیشدیابت قرار میگیرد. این عدد به معنی ابتلای قطعی به دیابت نیست، اما نشان میدهد خطر دیابت نوع ۲ نسبت به محدوده طبیعی بیشتر شده است.
6.5% یا بالاتر در محدوده تشخیصی دیابت است. اگر علائم واضح دیابت وجود نداشته باشد، معمولاً برای تأیید تشخیص باید نتیجه تکرار شود یا یک تست تشخیصی دیگر انجام شود.
برای خود HbA1c معمولاً ناشتایی لازم نیست. اگر آزمایش دیگری همزمان درخواست شده باشد، ممکن است به خاطر آن تست نیاز به ناشتایی وجود داشته باشد.
HbA1c یک برآورد از میانگین قند در حدود ۲ تا ۳ ماه گذشته است، نه ثبت دقیق همه قندهای این دوره. نوسانهای کوتاهمدت، افت قند و افزایشهای پس از غذا ممکن است از روی HbA1c بهتنهایی مشخص نشوند.
اگر قبلاً دیابت تشخیص داده شده باشد، پایین آمدن HbA1c اغلب نشاندهنده کنترل بهتر قند خون است و بهتنهایی به معنی حذف تشخیص دیابت نیست. درباره تغییر دارو یا برنامه درمانی باید با پزشک تصمیمگیری شود.
دستگاه خانگی قند را در یک لحظه اندازه میگیرد، در حالی که HbA1c میانگین بلندمدت را برآورد میکند. اگر اختلاف بسیار زیاد باشد، عواملی مانند کمخونی، هموگلوبینوپاتی، بیماری کلیوی، خونریزی یا تزریق خون و روش آزمایش نیز باید بررسی شوند.
جمعبندی
آزمایش HbA1c یکی از مهمترین تستها برای بررسی میانگین قند خون در چند ماه اخیر است. کمتر از 5.7% معمولاً طبیعی، 5.7% تا 6.4% پیشدیابت و 6.5% یا بیشتر در محدوده تشخیصی دیابت قرار میگیرد. این آزمایش معمولاً به ناشتایی نیاز ندارد و برای پایش دیابت نیز بسیار کاربردی است، اما نتیجه باید با توجه به شرایط فرد، سایر آزمایشهای قند و عواملی که روی گلبول قرمز یا هموگلوبین اثر میگذارند تفسیر شود.
