تست پاپ اسمیر یا سیتولوژی دهانه رحم یکی از روشهای غربالگری سرطان دهانه رحم است. در این آزمایش، سلولهای دهانه رحم بررسی میشوند تا تغییرات غیرطبیعی و پیشسرطانی پیش از تبدیلشدن به سرطان شناسایی شوند. نتیجه پاپ اسمیر بهتنهایی تشخیص قطعی سرطان نیست و در صورت غیرطبیعیبودن ممکن است بررسیهای تکمیلی لازم باشد.
در این راهنما با تفاوت پاپ اسمیر و آزمایش HPV، نحوه نمونهگیری، آمادگی پیش از آزمایش، زمانبندی غربالگری و معنی اصطلاحات رایج در نتیجه آشنا میشوید.
پاپ اسمیر چه چیزی را بررسی میکند؟
در پاپ اسمیر، نمونهای از سلولهای سطح دهانه رحم جمعآوری و در آزمایشگاه از نظر تغییرات سلولی بررسی میشود. هدف اصلی، شناسایی سلولهای غیرطبیعی یا پیشسرطانی است؛ نه تشخیص عفونتهای واژن یا بیماریهای مقاربتی.
گاهی التهاب یا بعضی عوامل عفونی بهصورت اتفاقی در گزارش ذکر میشوند، اما برای تشخیص قطعی عفونت معمولاً آزمایش اختصاصی لازم است.
تفاوت پاپ اسمیر و آزمایش HPV چیست؟
| آزمایش | چه چیزی را بررسی میکند؟ | کاربرد اصلی |
|---|---|---|
| پاپ اسمیر | شکل و تغییرات سلولهای دهانه رحم | شناسایی تغییرات غیرطبیعی و پیشسرطانی |
| آزمایش HPV پرخطر | وجود انواع پرخطر ویروس پاپیلومای انسانی | برآورد خطر تغییرات پیشسرطانی و تعیین مسیر پیگیری |
| آزمایش همزمان | HPV پرخطر و تغییرات سلولی | غربالگری ترکیبی در گروههای سنی و برنامههای مشخص |
پاپ اسمیر آزمایش مستقیم HPV نیست. ممکن است نمونهگیری هر دو آزمایش در یک جلسه انجام شود، اما روش بررسی و معنی نتایج آنها متفاوت است.
چه کسانی باید غربالگری دهانه رحم انجام دهند؟
سن شروع، نوع آزمایش و فاصله غربالگری به راهنمای کشوری، نوع روش موجود، سابقه پزشکی و نتایج قبلی بستگی دارد. برای افراد با خطر متوسط، برنامههای رایج شامل موارد زیر هستند:
- ۲۱ تا ۲۹ سال: در بسیاری از دستورالعملها پاپ اسمیر هر سه سال انجام میشود.
- ۳۰ تا ۶۵ سال: ممکن است آزمایش HPV پرخطر هر پنج سال، آزمایش همزمان HPV و پاپ هر پنج سال یا پاپ اسمیر هر سه سال بر اساس پروتکل معتبر استفاده شود. در راهنماهای جدید، روش مبتنی بر HPV معمولاً در اولویت قرار دارد.
- بیش از ۶۵ سال: در صورت وجود غربالگریهای قبلی کافی و طبیعی و نداشتن سابقه ضایعات مهم، ممکن است ادامه غربالگری لازم نباشد.
این فاصلهها برای افراد با خطر متوسط هستند. سابقه ضایعات پیشسرطانی درجه بالا یا سرطان دهانه رحم، نتیجه غیرطبیعی قبلی، HIV، ضعف سیستم ایمنی یا قرارگرفتن جنینی در معرض داروی DES میتواند برنامه پیگیری را تغییر دهد.
پس از برداشتن کامل رحم، ادامه غربالگری به این بستگی دارد که دهانه رحم نیز برداشته شده باشد یا نه و آیا سابقه ضایعات مهم یا سرطان وجود داشته است. واکسیناسیون HPV نیز جایگزین غربالگری نیست.
پاپ اسمیر چگونه انجام میشود؟
نمونهگیری معمولاً در مطب پزشک، درمانگاه یا مرکز دارای نیروی آموزشدیده انجام میشود و چند دقیقه طول میکشد:
- فرد روی تخت معاینه قرار میگیرد.
- اسپکولوم بهآرامی در واژن قرار داده میشود تا دهانه رحم دیده شود.
- با برس یا ابزار مخصوص، سلولهای دهانه رحم جمعآوری میشوند.
- نمونه برای بررسی سیتولوژی و در صورت درخواست، آزمایش HPV به آزمایشگاه فرستاده میشود.
آیا تست پاپ اسمیر درد دارد؟
بیشتر افراد فشار، گرفتگی یا ناراحتی خفیف و کوتاهی احساس میکنند؛ اما شدت آن در افراد متفاوت است. خشکی واژن، اضطراب، واژینیسموس، درد لگنی یا تجربههای قبلی میتوانند ناراحتی را بیشتر کنند. میتوانید پیش از شروع معاینه نگرانی خود را بیان کنید و در هر لحظه درخواست توقف یا استراحت داشته باشید.
لکهبینی بسیار خفیف پس از نمونهگیری ممکن است رخ دهد. خونریزی قابلتوجه، درد شدید یا علائم مداوم باید با پزشک مطرح شود.
آمادگی قبل از تست پاپ اسمیر
- در ۴۸ ساعت پیش از آزمایش از رابطه واژینال، تامپون، دارو یا کرم داخل واژن و مواد اسپرمکش خودداری کنید؛ مگر اینکه پزشک دستور دیگری داده باشد.
- دوش واژینال بهطور کلی توصیه نمیشود.
- بهتر است نمونهگیری زمانی انجام شود که خونریزی قاعدگی شدید وجود ندارد. اگر قاعدگی شروع شد، پیش از لغو نوبت با مرکز هماهنگ کنید.
- بارداری، احتمال بارداری، خونریزی غیرعادی، ترشح، خارش، درد یا سابقه نتایج غیرطبیعی را به نمونهگیر اطلاع دهید.
- اگر در دو روز قبل رابطه واژینال داشتهاید، نوبت را خودسرانه لغو نکنید؛ در زمان مراجعه موضوع را اطلاع دهید.
در صورت وجود ترشح غیرعادی یا احتمال عفونت، تصمیم درباره انجام همانروز آزمایش یا بررسی و درمان اولیه به علائم و نظر پزشک بستگی دارد.
نتیجه پاپ اسمیر چگونه تفسیر میشود؟
گزارش پاپ اسمیر ممکن است طبیعی، نامشخص، غیرطبیعی یا ناکافی باشد. اصطلاحات رایج عبارتاند از:
| نتیجه | معنی کلی | اقدام احتمالی |
|---|---|---|
| طبیعی یا Negative for intraepithelial lesion | تغییر سلولی غیرطبیعی مهمی دیده نشده است. | ادامه غربالگری طبق برنامه شخصی |
| Unsatisfactory | نمونه برای تفسیر کافی یا مناسب نبوده است. | تکرار آزمایش در زمان تعیینشده توسط پزشک |
| ASC-US | سلولهای سنگفرشی کمی غیرطبیعیاند، اما علت و اهمیت آن روشن نیست. | آزمایش HPV، تکرار آزمایش یا پیگیری بر اساس سن و سابقه |
| LSIL | تغییرات کمدرجه که اغلب با HPV ارتباط دارند. | پیگیری، آزمایش HPV یا کولپوسکوپی بر اساس میزان خطر |
| ASC-H یا HSIL | تغییرات مهمتر که میتوانند با ضایعات پیشسرطانی درجه بالا همراه باشند. | بررسی سریعتر، معمولاً با کولپوسکوپی و گاهی نمونهبرداری |
| AGC یا AIS | تغییرات سلولهای غدهای که مسیر ارزیابی جداگانه دارند. | بررسی تخصصی طبق نظر پزشک |
نتیجه غیرطبیعی معمولاً به معنای سرطان نیست. اقدام بعدی فقط با نام نتیجه مشخص نمیشود و به نتیجه HPV، سن، بارداری، سابقه آزمایشها و درمانهای قبلی نیز بستگی دارد.
آیا امکان نتیجه مثبت یا منفی کاذب وجود دارد؟
مانند هر آزمایش غربالگری، پاپ اسمیر نیز ممکن است نتیجه مثبت یا منفی کاذب داشته باشد. کیفیت نمونه، خون یا التهاب، تعداد کم سلولها و محل نمونهگیری میتوانند بر نتیجه اثر بگذارند. به همین دلیل رعایت برنامه غربالگری و پیگیری نتایج غیرطبیعی اهمیت دارد.
چه زمانی مراجعه فوری لازم است؟
پاپ اسمیر برای بررسی علائم حاد طراحی نشده است. خونریزی پس از رابطه، خونریزی بین قاعدگیها یا پس از یائسگی، ترشح خونی یا بدبو، درد لگنی مداوم یا کاهش وزن بدون علت باید بدون انتظار برای نوبت غربالگری ارزیابی شوند.
جمعبندی
پاپ اسمیر تغییرات سلولی دهانه رحم را بررسی میکند و با آزمایش HPV تفاوت دارد. برنامه مناسب غربالگری باید بر اساس سن، سوابق پزشکی، نتیجه آزمایشهای قبلی و دستورالعمل معتبر تعیین شود. نتیجه غیرطبیعی اغلب سرطان نیست، اما پیگیری بهموقع آن برای پیشگیری از پیشرفت ضایعات اهمیت دارد.
این مطلب برای آموزش عمومی است و جایگزین معاینه، تشخیص یا برنامه غربالگری اختصاصی پزشک نیست. برای اطلاع از امکان نمونهگیری، نوع روش سیتولوژی و انجام همزمان آزمایش HPV، پیش از مراجعه با مرکز هماهنگ کنید.
منابع علمی
سؤالات متداول درباره تست پاپ اسمیر
پاسخ پرسشهای رایج درباره زمان آزمایش، نتیجه غیرطبیعی، بارداری و تفاوت پاپ اسمیر با HPV را در این بخش بخوانید.
خیر. پاپ اسمیر تغییرات سلولهای دهانه رحم را بررسی میکند، اما آزمایش HPV وجود انواع پرخطر ویروس را میسنجد. این دو آزمایش ممکن است در یک جلسه و از نمونه مشابه انجام شوند.
معمولاً خیر. نتیجه غیرطبیعی میتواند نشاندهنده تغییرات خفیف یا پیشسرطانی باشد. پزشک با توجه به نتیجه HPV، سابقه قبلی و درجه تغییرات، تکرار آزمایش، کولپوسکوپی یا نمونهبرداری را پیشنهاد میکند.
در صورت نیاز، نمونهگیری در بارداری قابل انجام است؛ اما زمان آن به علت درخواست آزمایش و سابقه فرد بستگی دارد. بارداری، خونریزی یا مشکلات بارداری را پیش از معاینه به پزشک اطلاع دهید.
خونریزی شدید ممکن است کیفیت نمونه را کاهش دهد، اما قاعدگی همیشه مانع قطعی نیست. پیش از لغو نوبت با مرکز نمونهگیری هماهنگ کنید، بهویژه اگر خونریزی غیرمنتظره دارید.
خیر، پاپ اسمیر آزمایش اصلی تشخیص عفونت نیست. گاهی التهاب یا بعضی عوامل عفونی بهطور اتفاقی گزارش میشوند، اما برای تشخیص قطعی معمولاً آزمایش اختصاصی لازم است.
به نوع جراحی و سابقه پزشکی بستگی دارد. اگر دهانه رحم برداشته نشده باشد یا سابقه ضایعات پیشسرطانی مهم یا سرطان وجود داشته باشد، ممکن است غربالگری ادامه پیدا کند. تصمیم نهایی را پزشک بر اساس گزارش جراحی و سوابق میگیرد.
خیر. واکسن خطر ابتلا به انواع مهم HPV را کاهش میدهد، اما از همه انواع پرخطر پیشگیری نمیکند. افراد واکسینهشده نیز باید طبق برنامه مناسب خود غربالگری شوند.
