آزمایش آلانین آمینوترانسفراز که در برگه آزمایش با نامهای ALT، SGPT یا GPT دیده میشود، سطح این آنزیم را در خون اندازهگیری میکند. ALT بیشتر در سلولهای کبدی وجود دارد و افزایش آن ممکن است نشانه آسیب یا التهاب کبد باشد؛ بااینحال، نتیجه این آزمایش بهتنهایی علت یا شدت بیماری را مشخص نمیکند و باید همراه علائم، سوابق پزشکی و سایر آزمایشها تفسیر شود.
آلانین آمینوترانسفراز یا ALT چیست؟
آلانین آمینوترانسفراز (Alanine Aminotransferase) آنزیمی است که بیشترین مقدار آن در کبد قرار دارد. مقدار کمتری از این آنزیم در بافتهایی مانند عضلات نیز یافت میشود. هنگامی که سلولهای کبدی آسیب میبینند، ALT میتواند از سلولها خارج شود و سطح آن در خون افزایش یابد.
نام قدیمی این آزمایش «سرم گلوتامیک پیروویک ترانسآمیناز» است. به همین دلیل ممکن است در برگه آزمایش یکی از نامهای ALT، SGPT یا GPT درج شده باشد؛ این عناوین معمولاً به یک آزمایش اشاره دارند.
آزمایش ALT چه کاربردی دارد؟
پزشک ممکن است آزمایش ALT را بهعنوان بخشی از چکاپ یا همراه مجموعه آزمایشهای کبدی درخواست کند. این آزمایش به شناسایی احتمال آسیب کبد، پایش روند بیماری و بررسی پاسخ به درمان کمک میکند؛ اما بهتنهایی نمیتواند علت دقیق بیماری را تعیین کند.
- بررسی علائمی مانند زردی پوست یا چشم، ادرار تیره، مدفوع روشن، خارش، خستگی، تهوع یا درد و تورم شکم
- ارزیابی افراد دارای عوامل خطر مانند اضافهوزن، دیابت، مصرف زیاد الکل یا سابقه خانوادگی بیماری کبدی
- بررسی افرادی که احتمال تماس با ویروسهای هپاتیت داشتهاند
- کنترل عوارض احتمالی داروها، مکملها یا فرآوردههای گیاهی مؤثر بر کبد
- پیگیری بیماری کبدی شناختهشده یا ارزیابی پاسخ بدن به درمان
آمادگی قبل از آزمایش ALT
برای اندازهگیری ALT بهتنهایی معمولاً آمادگی ویژهای لازم نیست. بااینحال، این آزمایش اغلب همراه آزمایشهای دیگری انجام میشود و ممکن است پزشک یا آزمایشگاه چند ساعت ناشتایی را توصیه کند. دستور درجشده در برگه آزمایش یا توصیه اختصاصی پزشک و آزمایشگاه در اولویت است.
ورزش بسیار شدید، آسیب عضله و تزریق عضلانی میتوانند نتیجه ALT و بهویژه AST را تغییر دهند. در صورت انجام تمرین سنگین، تزریق عضلانی یا بروز آسیب عضلانی در روزهای نزدیک به آزمایش، موضوع را به پزشک اطلاع دهید.
آزمایش ALT چگونه انجام میشود؟
نمونه خون معمولاً از یکی از رگهای دست گرفته میشود و نمونهگیری کمتر از چند دقیقه طول میکشد. ممکن است در محل ورود سوزن کمی درد، سوزش یا کبودی ایجاد شود که اغلب کوتاهمدت است.
محدوده نرمال ALT چقدر است؟
برای ALT یک عدد مرجع ثابت و جهانی وجود ندارد. محدوده طبیعی میتواند با روش اندازهگیری، تجهیزات آزمایشگاه، سن، جنس و ویژگیهای فرد تفاوت داشته باشد. بنابراین، نتیجه باید با محدوده مرجع درجشده در همان برگه آزمایش مقایسه شود و استفاده از یک عدد عمومی برای همه افراد مناسب نیست.
بالا بودن ALT به چه معناست؟
افزایش ALT میتواند نشان دهد که سلولهای کبدی تحت فشار یا آسیب قرار گرفتهاند، اما علتهای آن متنوعاند و هر افزایش خفیفی به معنی بیماری جدی نیست. تفسیر نتیجه به مقدار افزایش، مدتزمان تداوم آن، علائم فرد، سابقه پزشکی و سایر یافتههای آزمایشگاهی وابسته است. مقدار ALT نیز همیشه با شدت آسیب کبدی تناسب مستقیم ندارد.
از علتهای احتمالی افزایش ALT میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- بیماری کبد چرب مرتبط با اختلالات متابولیک، بهویژه در افراد مبتلا به اضافهوزن، دیابت یا چربی خون
- هپاتیتهای ویروسی یا سایر التهابهای کبدی
- آسیب کبدی مرتبط با مصرف الکل
- آسیب ناشی از بعضی داروها، مکملها، فرآوردههای گیاهی یا مواد سمی
- کاهش خونرسانی به کبد، بیماریهای خودایمنی، تجمع آهن و برخی بیماریهای ارثی
- ورزش بسیار شدید یا آسیب عضلانی؛ این عوامل معمولاً AST را بیشتر تحت تأثیر قرار میدهند
برای تشخیص علت افزایش ALT یا بررسی بیماری کبد چرب و میزان فیبروز، ممکن است علاوه بر آزمایش خون از سونوگرافی، الاستوگرافی، امتیازهای آزمایشگاهی یا در شرایط خاص از نمونهبرداری کبد استفاده شود.
آیا ALT بالا همیشه خطرناک است؟
خیر. افزایش خفیف ALT ممکن است موقتی باشد و در تکرار آزمایش به محدوده مرجع برگردد. در مقابل، افزایش چندبرابری، ادامهدار بودن نتیجه غیرطبیعی یا همراهی آن با علائم میتواند به بررسی سریعتر نیاز داشته باشد. پزشک ممکن است بر اساس شرایط فرد، تکرار آزمایش یا بررسیهای تکمیلی را توصیه کند.
در ارزیابی اولیه ممکن است آزمایشهای دیگری مانند AST، آلکالین فسفاتاز، بیلیروبین، شمارش سلولهای خون، آزمایشهای هپاتیت، آهن، زمان پروترومبین و در برخی موارد سونوگرافی شکم درخواست شوند.
تفاوت ALT و AST چیست؟
آسپارتات آمینوترانسفراز یا AST نیز آنزیمی است که با آسیب سلولی افزایش مییابد، اما برخلاف ALT فقط به کبد محدود نیست و در قلب، عضلات و بافتهای دیگر نیز وجود دارد. به همین دلیل ALT معمولاً برای آسیب کبدی اختصاصیتر از AST است؛ بااینحال، این دو آزمایش باید در کنار یکدیگر و همراه سایر یافتهها تفسیر شوند.
| ویژگی | ALT | AST |
|---|---|---|
| محل غالب | کبد | کبد، قلب، عضلات و بافتهای دیگر |
| اختصاص برای آسیب کبدی | بیشتر | کمتر |
| عوامل غیرکبدی مهم | ورزش شدید یا آسیب عضلانی ممکن است بر نتیجه اثر بگذارد | آسیب عضله، ورزش شدید، بعضی مشکلات قلبی و سایر آسیبهای بافتی |
| نحوه تفسیر | همراه AST و سایر آزمایشها | همراه ALT و سایر یافتهها |
آیا ALT طبیعی بیماری کبدی را رد میکند؟
خیر. ALT فقط یکی از بخشهای ارزیابی کبد است. بعضی بیماریهای کبدی ممکن است با ALT طبیعی یا نوساندار همراه باشند. اگر فرد علائم، عوامل خطر یا یافتههای غیرطبیعی دیگری داشته باشد، پزشک ممکن است حتی با ALT طبیعی، آزمایشهای بیشتر یا تصویربرداری را لازم بداند.
چه زمانی باید سریعتر به پزشک مراجعه کرد؟
اگر نتیجه ALT بالا است و همزمان یکی از علائم زیر را دارید، ارزیابی پزشکی را به تعویق نیندازید:
پس از نتیجه غیرطبیعی چه باید کرد؟
نتیجه را با پزشک عمومی، پزشک خانواده، متخصص داخلی یا متخصص بیماریهای گوارش و کبد بررسی کنید. بسته به عدد ALT، علائم، سابقه فرد و سایر آزمایشها ممکن است تکرار آزمایش، بررسی داروها، آزمایش هپاتیت یا تصویربرداری درخواست شود. تا پیش از ارزیابی پزشک، از قطع خودسرانه دارو یا مصرف درمانهای گیاهی و مکملهای ناشناخته برای «پاکسازی کبد» خودداری کنید.
جمعبندی
آزمایش ALT سطح آنزیمی را میسنجد که بیشترین مقدار آن در کبد قرار دارد. افزایش ALT ممکن است نشانه آسیب سلولهای کبدی باشد، اما یک نتیجه غیرطبیعی بهتنهایی تشخیص قطعی ایجاد نمیکند. محدوده مرجع همان آزمایشگاه، روند تغییر نتیجه، علائم، داروهای مصرفی و سایر آزمایشهای کبدی برای تفسیر درست ضروریاند.
منابع علمی
سؤالات متداول درباره آزمایش ALT
پاسخ پرسشهای رایج درباره محدوده مرجع، علت افزایش ALT، داروها و تفاوت ALT با AST
آزمایش ALT سطح آنزیم آلانین آمینوترانسفراز را در خون اندازهگیری میکند. این آنزیم بیشتر در کبد قرار دارد و افزایش آن ممکن است نشانه آسیب سلولهای کبدی باشد.
محدوده مرجع ALT میان آزمایشگاهها متفاوت است. نتیجه باید با بازه درجشده در همان برگه آزمایش و با توجه به سن، جنس، علائم و سایر یافتهها تفسیر شود.
خیر. کبد چرب یکی از علتهای شایع افزایش ALT است، اما هپاتیت، الکل، داروها، بیماریهای خودایمنی، اختلالات ارثی و عوامل دیگری نیز میتوانند ALT را افزایش دهند.
برای ALT بهتنهایی معمولاً ناشتایی ضروری نیست؛ اما چون این آزمایش ممکن است همراه آزمایشهای دیگری انجام شود، باید دستور پزشک یا آزمایشگاه رعایت شود.
خیر؛ مگر اینکه پزشک بهطور مشخص چنین دستوری داده باشد. داروها، مکملها و فرآوردههای گیاهی مصرفی را اعلام کنید، اما آنها را خودسرانه قطع نکنید.
ALT بیشتر در کبد قرار دارد و برای آسیب کبدی اختصاصیتر است. AST علاوه بر کبد در قلب، عضلات و بافتهای دیگر نیز وجود دارد و ممکن است در آسیبهای غیرکبدی افزایش یابد.
خیر. ALT فقط بخشی از ارزیابی کبد است و بعضی بیماریهای کبدی ممکن است با ALT طبیعی یا نوساندار همراه باشند. در صورت وجود علائم یا عوامل خطر ممکن است بررسی بیشتری لازم باشد.
بله. ورزش بسیار شدید یا آسیب عضلانی ممکن است ALT و بهویژه AST را افزایش دهد. بهتر است فعالیت سنگین نزدیک زمان آزمایش را به پزشک اطلاع دهید.
زردی، ادرار بسیار تیره، مدفوع کمرنگ، درد یا تورم شدید شکم، استفراغ مداوم، گیجی، خوابآلودگی غیرعادی، خونریزی غیرمعمول یا مصرف بیشازحد استامینوفن نیازمند ارزیابی سریع پزشکی است.
